Muizen en ratten rukken op: recordaantal horecazaken dicht om gevaar volksgezondheid

Door Marcia Nieuwenhuis en Jeroen Wetzels · 1 uur geleden · Aangepast: 18 minuten geleden

auto512x288, 731kbps512x288, 731kbps712x400, 1236kbps910x512, 2350kbps1280x720, 4176kbps1920x1080, 5858kbps

Onderzoek

Muizen en ratten duiken steeds vaker op bij inspecties in restaurants, supermarkten en bakkerijen. Een recordaantal zaken moest vorig jaar halsoverkop dicht vanwege ernstige risico's voor de volksgezondheid. Dat blijkt uit nieuwe cijfers die RTL Nieuws heeft opgevraagd bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.

Advertentievrij?

RTL-Premium

Muizen in een pak macaroni. Rattenkeutels in restaurants. Donkere smeersporen op muren en machines doordat plaagdieren erlangs schuren met een vacht vol vuil, vet en urine. Dat is wat inspecteurs van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit zoal aantreffen bij controles in restaurants, cafés, supermarkten, toko’s, slagers en bakkers.

Acuut dicht

De risico's voor de volksgezondheid waren in bijna tachtig zaken zo groot dat inspecteurs besloten om deze zaken per direct te sluiten. Een recordaantal van 79 bedrijven moest meteen dicht, waarvan 75 door muizen, ratten of ander ongedierte. Dat is bijna 30 procent meer dan in 2024 en meer dan een verdubbeling vergeleken met 2023.

Meldingen nemen toe, terwijl het toezicht onder druk staat. "We hebben recent dertien inspecteurs minder gekregen voor horeca", verklaart NVWA-inspecteur Frits, die omwille van de privacy liever niet met zijn achternaam genoemd wil worden.

Kijk op de kaart en klik op je gemeente om te zien hoe het zit met de overlast van muizen bij restaurants bij jou in de buurt.

Je hebt niet alle cookies geaccepteerd. Om deze content te bekijken moet je de cookie instellingen aanpassen.

Het aantal inspecties waar plaagdierenoverlast wordt vastgesteld, neemt snel toe. In 2023 ging het om ruim 400 gevallen per kwartaal. Bij 16 tot 17 procent van de controles waren er plaagdieren in het spel. Begin 2025 is dat aantal opgelopen tot meer dan 700 inspecties per kwartaal. Bij ruim 20 procent van de controles worden nu plaagdieren aangetroffen. Het gaat vooral om muizen.

Deze plaagdieren zijn dragers en verspreiders van ziektekiemen zoals parasieten, virussen en bacteriën. Die zijn eenvoudig overdraagbaar op mensen waardoor je ziek kunt worden.

Zorgen om grote steden

Vooral in de Randstad en grote steden is de situatie zorgelijk, vervolgt NVWA'er Frits, die al 27 jaar controles uitvoert. "Alles wat mis kan gaan, gaat mis in Amsterdam." De hoofdstad is met zo'n twintig spoedsluitingen koploper in Nederland. 

Muizen, ratten en kakkerlakken kunnen ziektes verspreiden en horen niet thuis op plekken waar eten wordt bereid of verkocht. Daarom zijn die bedrijven verplicht om muizen en ratten actief tegen te houden. Ziet de NVWA een ernstig risico voor de volksgezondheid, dan kan de toezichthouder dat bedrijf per direct sluiten. Gedwongen sluiting is de zwaarste maatregel van de toezichthouder. Een zaak mag pas weer open na grondige schoonmaak, het weggooien van besmet voedsel en een herinspectie.

Advertentievrij?

RTL-Premium

Een complete muizenfamilie tussen de macaroni: in deze video zie je wat NVWA-inspecteurs de afgelopen jaren zoal tegenkomen:

Bedrijven hoeven niet openbaar te maken dat ze door de NVWA zijn gesloten. Op de deur staat vaak een andere reden. "Restaurants zeggen vaak dat ze gesloten zijn wegens verbouwing, vakantie of familieomstandigheden", vervolgt de NVWA-inspecteur. "Of gesloten vanwege een gaslek – het is net hoe creatief een ondernemer is."

Bakkers en slagers

De meeste spoedsluitingen treffen de horeca. Van de 79 sluitingen in 2025 waren er 55 in restaurants, cafés en andere horecazaken. Samen zijn die zaken goed voor 70 procent van het totaal. Maar het probleem speelt breder. Ook ambachtelijke bedrijven, zoals bakkers en slagers, werden 12 keer gesloten (15 procent). Hetzelfde geldt voor winkels, supermarkten en toko's, waar ook 12 spoedsluitingen plaatsvonden (15 procent).

De regels om gif te gebruiken, zijn in 2023 aangescherpt. Gif mag niet meer zomaar worden gebruikt. Daarvoor moeten gespecialiseerde bedrijven worden ingeschakeld. Dat beleid is nu strenger, omdat muizen en ratten steeds vaker ongevoelig werden voor het gif. Sindsdien moeten bedrijven meerdere maatregelen tegelijk nemen, zoals voedsel goed afsluiten en gaten dichten. Maar volgens NVWA-inspecteurs geven ondernemers onvoldoende prioriteit aan plaagdierenbestrijding. Zij zien juist gebrekkige schoonmaak, panden met gaten en kieren en ondernemers die niet willen investeren in de bestrijding.

Je hebt niet alle cookies geaccepteerd. Om deze content te bekijken moet je de cookie instellingen aanpassen.

Ook volgens het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) doen ondernemers onvoldoende tegen muizen- en rattenplagen. Directeur van het kennisinstituut Gerhard Geurtse spreekt hierbij van 'onkunde en onwil' bij bedrijven. "Ondernemers en pandeigenaren doen vaak niet genoeg en schuiven de verantwoordelijkheid naar elkaar." 

Speelveld voor muizen

Bedrijven blijven volgens de KAD-voorman te veel hangen in bestrijden in plaats van voorkomen. "Ze willen liever extra gif dan het pand aanpakken. Maar als de voordeur openstaat, komen muizen zo weer terug." Zonder gezamenlijke aanpak van pandeigenaren, ondernemers, bestrijders en gemeenten blijft het probleem zich volgens hem verplaatsen. Vooral in steden verergert dat het probleem: "Panden zijn ondergronds vaak met elkaar verbonden. Zo ontstaat één groot speelveld voor muizen." 

Hieronder foto's van wat NVWA-inspecteurs onder meer zagen:

Je hebt niet alle cookies geaccepteerd. Om deze content te bekijken moet je de cookie instellingen aanpassen.

Koninklijke Horeca Nederland (KHN) verwerpt de suggestie dat ondernemers onwillig zijn. "We geloven niet dat er sprake is van onwil. Ondernemers doen hun uiterste best." Volgens de brancheorganisatie spelen meerdere factoren een rol, zoals warme zomers, strengere controles en nieuwe wetgeving rond plaagdierbestrijding.

De brancheorganisatie benadrukt dat voedselveiligheid een kerntaak is van ondernemers. "Iedere horecaondernemer heeft een wettelijke én morele verantwoordelijkheid om een veilige omgeving te bieden", zegt een KHN-woordvoerder.

"Elke sluiting is er één te veel"

KHN plaatst het probleem in perspectief: Nederland telt ongeveer 44.000 horecalocaties, en spoedsluitingen betreffen volgens de organisatie 'slechts een fractie'. "Elke sluiting is er één te veel, maar op het overgrote deel van de locaties gaat het wél goed." 

'Samenwerking cruciaal'

Volgens KHN is 'het probleem van plaagdieren vaak niet door één ondernemer op te lossen'. "Het speelt meestal in een gebied. Daarom is samenwerking cruciaal: horeca, winkels, ambachtelijke bedrijven, huishoudens en gemeenten moeten dit gezamenlijk oppakken." In pilots in stedelijke gebieden onderzoekt de NVWA momenteel hoe dit het beste kan worden gedaan. Brancheorganisatie KHN is daarbij actief betrokken.

Ook de brancheorganisatie CBL, die supermarkten vertegenwoordigt, erkent dat plaagdieren 'een serieus probleem zijn'. "Dit probleem wordt ook meegenomen in de nieuwe CBL Hygiënecode." Dit is een praktisch handboek voor supermarkten en andere levensmiddelenwinkels. Volgens die branche is ongediertebestrijding ook vaak niet het probleem van één winkel, maar van hele winkelcentra, waarbij ook andere ondernemers en gemeenten moeten meewerken, bijvoorbeeld door prullenbakken beter schoon te houden.

'Zelf melding doen bij NVWA'

Plaagdierenbestrijders waarschuwen dat de komende jaren meer mensen ziek zullen worden. Muizen vormen volgens het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) een serieus gezondheidsrisico. "Vooral kwetsbare groepen, zoals ouderen en verslaafden, kunnen daar ernstig ziek van worden. En zelfs doodgaan," waarschuwt directeur Gerhard Geurtse. 

Juist die groeiende groep vermogende ouderen gaat volgens de KAD-directeur steeds vaker uit eten, waardoor de risico's van muizen- en rattenplagen in restaurants mogelijk steeds groter worden. 

De NVWA roept mensen op om als zij muizen- of rattenoverlast zien, zelf melding te maken bij de NVWA. "Wij hebben de ogen en oren van de consument nodig. Je kunt beter een melding doen bij ons, dan een slechte review schrijven op Google", aldus NVWA-woordvoerder Marloes van Kessel. Als je recent een muis hebt zien lopen of uitwerpselen hebt ziet liggen, kun je dat hier aangeven bij de knop 'Doe een melding over levensmiddelen'.